অধ্যায় 12 — প্ৰতিৰক্ষা আৰু অপৰাধ

প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষ প্ৰতিৰক্ষা, অপৰাধ, আৰু মাদ্ৰাজত অৰুণৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা শিক্ষা।

প্ৰতিৰক্ষা আৰু অপৰাধ

কেৰমত ডিফেন্সৰ কথা শুনি বেছিভাগ মানুহেই বিৰক্ত হয়। বহুতে কয় “ইমান লেতেৰা খেল কিয় খেলিব লাগে?” প্ৰতিৰক্ষা আৰু অপৰাধ ক্ৰীড়াৰ অংশ, ডাঙৰ বা সৰু, ঘৰৰ ভিতৰত বা বাহিৰত। বেছিভাগ মানুহেই ভাবে যে কেৰমত প্ৰতিৰক্ষা কেৱল প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাটোক বিচলিত কৰিবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হয় — কিন্তু এই চিন্তাধাৰা ভুল। চেম্পিয়নসকলক কৰ্মত দেখা পাই তেওঁলোকে এই নীতিৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰে।

প্ৰত্যক্ষ প্ৰতিৰক্ষা

যেতিয়া আমাৰ মুদ্ৰাটো স্পৰ্শ নকৰাকৈ প্ৰতিপক্ষৰ এটা মুদ্ৰা কঠিন কৰি তোলা হয় তেতিয়া প্ৰতিৰক্ষাক প্ৰত্যক্ষ প্ৰতিৰক্ষা বোলা হয়। এই ধৰণৰ ডিফেন্স এককতকৈ ডাবলছত বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ ডিফেন্স আপাত দৃষ্টিত অতি সহজ যেন লাগে কিন্তু ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এজন খেলুৱৈয়ে উপলব্ধি কৰে যে ই দেখাত যিমান সহজ নহয়। এই ধৰণৰ প্ৰতিৰক্ষাত প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰা উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত স্থানলৈ আহিব লাগে। এইটো কৰিব পৰাকৈ এজন খেলুৱৈৰ striker ৰ গতিৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ থাকিব লাগে। একে সময়তে তেওঁ জানিব লাগিব যে মুদ্ৰাৰ কি বিন্দুত, striker য়ে আঘাত কৰিব লাগে। বিশেষ বিন্দুটোত এটা striker আঘাত কৰাৰ বাবে তেওঁৰ সঠিকতা থাকিব লাগিব। মুঠতে প্ৰতিৰক্ষা ইমান সহজ নহয় আৰু ইয়াৰ বাবে মূলতঃ দুটা গুণৰ প্ৰয়োজন হয় (১) সঠিকতা আৰু (২) striker ৰ গতিৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ। এককত প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰা আমাৰ বেচ ফ্ৰেমলৈ বা প্ৰতিপক্ষৰ rebound ঠাইত আনিব লাগে। ডাবলছত আমাৰ সোঁহাতৰ খেলুৱৈয়ে আমাৰ পালৰ পিছত খেলিলে তেওঁৰ মুদ্ৰাটো আমাৰ বাওঁফালৰ ফ্ৰেমলৈ (বিপক্ষৰ বিপৰীত ফ্ৰেম) বা প্ৰতিপক্ষৰ rebound স্থানত আনিব লাগে। প্ৰায়ে প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাবোৰ তেওঁৰ rebound পক্ষলৈ আনিবলগীয়া হয়। এনে অৱস্থাত এটা মুদ্ৰা আনিবলৈ, striker ৰ ওপৰত প্ৰচণ্ড নিয়ন্ত্ৰণৰ প্ৰয়োজন হয় কাৰণ যদি এনে মুদ্ৰা ফ্ৰেমৰ অতি ওচৰলৈ আহে তেন্তে এটা rebound প্ৰতিপক্ষৰ বাবে সহজ হৈ পৰে বা যদি এনে প্ৰতিৰক্ষাৰ ষ্ট্ৰ’কত যদি ষ্ট্ৰ’কটো কঠিন হয় তেন্তে বিপৰীত ফ্ৰেমত আঘাত কৰাৰ পিছত মুদ্ৰাটো ওলাই আহি প্ৰতিপক্ষৰ বাবে সহজ হৈ পৰে। ডাবলছত যদি প্ৰতিটো pair ৰ এটাকৈ মুদ্ৰা বৰ্ডত থাকে, তেন্তে প্ৰতিজন খেলুৱৈয়ে নিজৰ সোঁফালে থকা প্ৰতিদ্বন্দ্বীজনৰ মুদ্ৰাটোক কঠিন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, যদিহে নিজৰ মুদ্ৰাটো তেওঁৰ বাবে পকেটত ভৰোৱাটো সহজ নহয়। এনে ডিফেন্স ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত মনত ৰাখিব লাগে যে তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীয়েও একেধৰণৰ ডিফেন্স খেলিব। গতিকে তেওঁ চাব লাগে যে তেওঁ যিটো মুদ্ৰা তেওঁৰ সোঁফালৰ খেলুৱৈজনৰ বাবে কঠিন কৰি তুলিছে সেই একেটা মুদ্ৰাকে এনে অৱস্থাত থাকিব লাগে যাতে তেওঁৰ সংগীয়েও তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীজনৰ বাবে কঠিন কৰি তুলিব পাৰে। এনে ধৰণৰ ডিফেন্সত যিসকল খেলুৱৈৰ striker ৰ গতিৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ থাকে আৰু যিসকলৰ ধৈৰ্য্য থাকে, তেওঁলোকে এনে কৌশল ব্যৱহাৰ কৰিহে ব’ৰ্ড জয় কৰিব পাৰে। এতিয়া প্ৰশ্ন হয় চিংগলছত ইমান ডিফেন্স কিয় প্ৰয়োজনীয়? প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰা{ কঠিন কৰি তোলাত খেলুৱৈয়ে নিজৰ পাল হেৰুৱাই পেলায়। যিহেতু ইয়াত খেলুৱৈৰ মুদ্ৰাও কঠিন, সেয়েহে তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীয়ে তেওঁৰ মুদ্ৰাটো পকেটত ভৰোৱাৰ পাক পায়। প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাটো কঠিন কৰাৰ উদ্দেশ্য হ’ল যেতিয়া প্ৰতিপক্ষই কঠিন মুদ্ৰা পকেটত ভৰোৱাৰ চেষ্টা কৰে কেতিয়াবা তেওঁৰ বাবে পুনৰ কঠিন হৈ পৰে যাৰ ফলত এজন খেলুৱৈয়ে তেওঁৰ কঠিন মুদ্ৰাটো পকেটত ভৰাই বা আঁতৰাবলৈ অতিৰিক্ত পাক দিয়ে। নিজৰ মুদ্ৰাটো পকেটত ভৰাই থাকোঁতে এজন খেলুৱৈয়ে চাব লাগে যে তেওঁৰ বাবে পুনৰ বা অন্য কোনো ধৰণে কঠিন নহয়, প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰা কঠিন কৰাৰ উদ্দেশ্য পৰাস্ত হয়। যেনে- যদি প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰা আমাৰ বেচ ফ্ৰেমলৈ অনা হয় তেন্তে তেওঁ ইয়াক double দ্বাৰা পকেটত ভৰোৱাৰ চেষ্টা কৰিব। যেতিয়া, এটা double খেলি, যদি ষ্ট্ৰ’ক লেহেমীয়া হ’ব, মুদ্ৰাটো rebound ফালে থকাটো কঠিন হৈ পৰিব। ষ্ট্ৰ’কটো কঠিন কিন্তু ভুল হ’লেও তেওঁৰ বেচ ফ্ৰেমত খুন্দা মৰাৰ পিছত মুদ্ৰাটো rebound স্পটলৈ আহে। অৱশ্যে এনে ডিফেন্স খেলাৰ বাবে বহুত ধৈৰ্য্য ধৰিব লাগে কাৰণ কেতিয়াবা, একেটা মুদ্ৰাকে এটাতকৈ অধিক টাৰ্ণৰ বাবে কঠিন কৰি তুলিবলগীয়া হয়। কেতিয়াবা দৰ্শকে এনে প্ৰত্যক্ষ প্ৰতিৰক্ষা কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা খেলুৱৈক হুট আউট কৰে। এই পৰ্যায়ত এজন খেলুৱৈয়ে নিজৰ একাগ্ৰতা হেৰুৱাব নালাগে। একেখিনি দৰ্শকে খেলুৱৈজনক প্ৰত্যক্ষ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱহাৰ কৰি সেই ব’ৰ্ডখন জিকিলে প্ৰশংসা বা শলাগ লয়।

চিত্ৰ ২৮ত দেখুওৱাৰ দৰে A আৰু B পকেটৰ ওচৰৰ বিপৰীত ফ্ৰেম আৰু কাষৰ ফ্ৰেম স্পৰ্শ কৰা মুদ্ৰা এটাক মধ্যমীয়াতকৈ অধিক force ৰ কেন্দ্ৰ বিন্দুত আঘাত কৰিও কঠিন কৰিব পাৰি।

যিজন খেলুৱৈৰ বিৰতি থাকে তেওঁ এনেদৰে খেলে যে তেওঁৰ সংগীয়ে বৰ্ডখন শেষ কৰিব পাৰে। কিন্তু সকলোৱে পাহৰি যায় যে দুয়োজন অংশীদাৰৰ মাজত এজন প্ৰতিদ্বন্দ্বী আছে। এই প্ৰতিদ্বন্দ্বীয়ে তেওঁৰ বাবে সহজ মুদ্ৰা পকেটত ভৰাই থয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ সোঁফালে থকা খেলুৱৈজনৰ বাবে এটা বা ততোধিক মুদ্ৰা কঠিন কৰি তোলে। এইদৰে তেওঁ নিজৰ সংগীক এটা পাক দিয়ে। এইদৰে এই চক্ৰটো চলি থাকে। ডাবলছত প্ৰতিজন খেলুৱৈয়ে চাব লাগে যে তেওঁ ব’ৰ্ড শেষ কৰে বা তেওঁৰ সংগীয়ে ব’ৰ্ড শেষ কৰাটো সম্ভৱ কৰি তোলে।

যেতিয়া খেলুৱৈসকলে ডাবলছ খেলে তেতিয়া তেওঁলোকে সদায় নিজৰ সংগীৰ কথা ভাবিব লাগে। কিছুমান খেলুৱৈয়ে নিজৰ সংগীক বিবেচনা নকৰাকৈ স্বাৰ্থপৰ খেল খেলে। শেষত ইয়াৰ ফলত কাজিয়াৰ সৃষ্টি হয়। দুয়োজন সংগীৰ মাজত নিখুঁত বুজাবুজি থাকিব লাগে। যোৰত এই বুজাবুজি অতি বিৰল য’ত দুয়োজন খেলুৱৈ চেম্পিয়ন হয়। কাৰণ স্বাৰ্থপৰতাৰ বাহিৰে আন একো নহয়। এতিয়া প্ৰশ্ন হয় স্বাৰ্থপৰ খেল কি? প্ৰায়ে যেতিয়া কোনো খেলুৱৈয়ে ভাল ষ্ট্ৰ’ক খেলে তেতিয়া দৰ্শকে হাত চাপৰি বজায়। এজন খেলুৱৈয়ে কিছু পৰিমাণে অতিৰিক্ত আত্মবিশ্বাসী আৰু চাতুৰী হৈ পৰে আৰু তেওঁৰ সংগীক এটা পাক দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ বাবে কঠিন আৰু তেওঁৰ সংগীৰ বাবে সহজ মুদ্ৰা খেলিবলৈ চেষ্টা কৰে। তেওঁ প্ৰশংসাৰ ঢৌত ওখকৈ ৰাইড কৰে আৰু অসম্ভৱ ষ্ট্ৰ’ক চেষ্টা কৰে আৰু মেচখনত পৰাস্ত হয়। এই বুজাবুজিৰ প্ৰশ্নটো তেতিয়াই উত্থাপন হয় যেতিয়া দুজন চেম্পিয়নে খেলি থাকে কাৰণ তেওঁলোকৰ মাজত ইগোৰ সংঘৰ্ষ হয়। আচলতে যদি তেওঁলোকে মেচখনত জয়ী হয় তেন্তে কোনেও ভাল খেলিব নোৱাৰিলেও ক্ৰেডিট দুয়োৰে। ভাল খেল খেলি থকা খেলুৱৈজনে বৰ্ডখন শেষ কৰাটো সম্ভৱ হ’লে নিজেই ব’ৰ্ডখন শেষ কৰিবলৈ নিজৰ সংগীৰ পৰা সৰ্বাধিক টাৰ্ণ পাব লাগে। ডাবলছত খেলি থকাৰ সময়ত এজন খেলুৱৈয়ে নিজৰ সংগীক বুজিব লাগে। তেওঁৰ সংগীয়ে কিবা ভুল কৰিলেও বৰ্ডৰ সময়ত তেওঁক ওপৰলৈ টানিব নালাগে। যদি কোনো খেলুৱৈয়ে ভুল কৰাৰ বাবে নিজৰ সংগীক সকলো সময়তে চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীয়ে ইয়াৰ পৰা অধিক আত্মবিশ্বাস লাভ কৰে আৰু একে সময়তে তেওঁৰ সংগীয়ে আত্মবিশ্বাস হেৰুৱাই পেলায়।

মাদ্ৰাজত অভিজ্ঞতা

মোৰ মাদ্ৰাজৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা বুজিব পাৰি যে খেলুৱৈসকলে কেনেকৈ আত্মবিশ্বাস হেৰুৱাই পেলায়, যদি তেওঁলোকৰ সংগীৰ লগত কাজিয়া হয় আৰু কোনোবাই বুজিব পাৰে যে কেনেকৈ হেৰুৱা মেচ এখন অংশীদাৰসকলৰ মাজত নিখুঁত বুজাবুজিৰে ঘূৰাই আনিব পাৰি। ১৯৭০ চনত মাদ্ৰাজত অনুষ্ঠিত হোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰম প্ৰতিযোগিতাৰ ছেমিফাইনেলত সুন্দৰৰাজ আৰু শিৱলিংগম আৰু মই লগ পাইছিলো। সুন্দৰৰাজে চমৎকাৰ ফৰ্মত খেলিছিল আৰু শিৱলিংগমেও তেওঁক ভাল সমৰ্থন দিছিল। আমাৰ হাতত এটাও পইণ্ট নিদিয়াকৈয়ে মাত্ৰ তিনিখন ব’ৰ্ডত প্ৰথমখন খেলত জয়লাভ কৰে। গোটেই হলঘৰটোত উত্তেজনাৰ হুলস্থুল আছিল কাৰণ মহাৰাষ্ট্ৰৰ পৰা আমাৰ একমাত্ৰ pair যিয়ে প্ৰতিযোগিতাখনত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰিছিল আৰু আমি আমাৰ নিখুঁত বুজাবুজিৰ বাবে অতি বিখ্যাত আছিলো। যদিও সুন্দৰৰাজ আৰু শিৱলিংগম মাদ্ৰাজৰ দৰ্শকৰ বাবে সুপৰিচিত আছিল যদিও ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত তেওঁলোকৰ ভাল অভিলেখ নাছিল। ৰমেশে ডিফেন্সিভ টেকনিক গ্ৰহণ কৰিলে। মোৰ মতে তেওঁ আজিৰ শ্ৰেষ্ঠ ডাবলছ খেলুৱৈ। তেওঁ সুন্দৰৰাজক ব্লক কৰিছিল যদিও পিছৰজনে তেওঁৰ বাবে সুলভ মুদ্ৰাবোৰ পকেটত ভৰাই দিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ফিনিচিঙৰ বাবে কোনো পজিচন নথকাত ডিফেন্স ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বুজাবুজি ভাঙি পেলোৱাটো প্ৰয়োজনীয় আছিল। ধূৰ্ততাৰে ৰমেশে নিজৰ খেল সলনি কৰি সুন্দৰৰাজক বৰ্ড শেষ কৰাৰ সুযোগ দিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে যদিও একে সময়তে ৰমেশে সুন্দৰৰাজৰ পৰা অন্ততঃ এটা মুদ্ৰা আঁতৰাই ৰাখিছিল যিটো প্ৰলোভনজনক আছিল। সুন্দৰৰাজক বেইট কৰি বৰ্ডখন শেষ কৰা হ’ল। একে সময়তে ৰমেশে মোৰ বাবে সহজ ফিনিচিং পজিচন এটা ৰাখিছিল। ফান্দত বেইট কৰি সুন্দৰৰাজে শেষৰটো দুবাৰ-তিনিবাৰ মিছ কৰিলে আৰু মই ব’ৰ্ডখন শেষ কৰাৰ সুযোগ পালোঁ৷ আমি ব’ৰ্ডত জিকিলোঁ। সুন্দৰৰাজৰ লগত খং হেৰুৱালে শিৱলিংগমে। বিনামূলীয়া খেল খেলিবলৈ নিদিলে। তেওঁ তেওঁক ডিফেন্সিভ গেম খেলিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল। ফলত আমি সেই খেলখনত জয়ী হ’লোঁ৷ তৃতীয়খন খেল আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে আমি ১০ মিনিট জিৰণি লৈছিলো। সেই সময়ছোৱাত শিৱলিংগমে সুন্দৰৰাজক সকলো সময়তে ওপৰলৈ টানি আছিল। ৰমেশে তেতিয়া ক’লে, “অৰুণ, তেওঁলোকৰ বুজাবুজিৰ অন্ত পৰিছে আৰু এতিয়া আমি সত্যটোৰ সুবিধা ল’ব লাগিব।”

তৃতীয়খন খেল আৰম্ভ হ’লে হঠাতে ৰমেশে আক্ৰমণাত্মক খেল খেলিবলৈ ধৰিলে আৰু মোকো একেদৰেই কৰিবলৈ ক’লে। স্বাভাৱিকতে শিৱলিংগম আৰু সুন্দৰৰাজে প্ৰতিৰক্ষামূলক কৌশল গ্ৰহণ কৰিছিল। এই কাম কৰি তেওঁলোকে আত্মবিশ্বাস হেৰুৱাইছিল আৰু মুদ্ৰাবোৰ পকেটত ভৰোৱাত ব্যৰ্থ হৈছিল। এইদৰে আমি সুবিধা পালোঁ আৰু আমি অধিক অপৰাধৰ সৈতে খেলিবলৈ আৰম্ভ কৰিলোঁ আৰু পৰিস্থিতি সম্পূৰ্ণৰূপে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিলোঁ। আমি সেই খেলখন তিনিখন ব’ৰ্ডত জয়ী হৈছিলো, তেওঁলোকক এটাও পইণ্ট নিদিয়াকৈ। আমি ফাইনেলত তামিলনাডুৰ ৱাই লাজাৰ আৰু এছ ডিলিক পৰাস্ত কৰি ডাবলছ নেশ্যনেল চেম্পিয়নশ্বিপ লাভ কৰিলোঁ। একক শাখাত মহাৰাষ্ট্ৰৰ ছুহাছ কাম্বলিয়ে ফাইনেলত তামিলনাডুৰ এছ দিল্লীক পৰাস্ত কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় চেম্পিয়নশ্বিপ লাভ কৰে।

প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষ প্ৰতিৰক্ষাৰ পদ্ধতিসমূহ অধিক চিত্ৰত দেখা যায়।

২৯-ক চিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে এটা বগা মুদ্ৰা প্ৰতিপক্ষৰ বেচ ফ্ৰেমৰ ওচৰত আৰু এটা বগা মুদ্ৰা পকেটত থাকে। যদি আপুনি চিত্ৰ 29-A ত দেখুওৱা বিন্দুটোত প্ৰতিপক্ষৰ বেচ ফ্ৰেমৰ ওচৰত থকা বগা মুদ্ৰাটোত striker টো অতি জোৰেৰে আঘাত কৰে তেন্তে striker ঘূৰি আহিব আৰু ই আপোনাৰ বেচ ফ্ৰেমত পকেটৰ ওচৰত আঘাত কৰিব আৰু ই বগা মুদ্ৰাটো পকেটত ভৰাই দিব পাৰে যিটো বিপৰীত সোঁ পকেটত আছে যাৰ ফলত আপোনাৰ কঠিন মুদ্ৰাটো সহজ হৈ পৰিব।

চিত্ৰ ২৯-A ত দেখুওৱাৰ দৰে যদি আমাৰ বেচ ফ্ৰেমত থকা এটা মুদ্ৰা cut কঠিন হয় তেন্তে rebound অৱস্থানত থকা আমাৰ কঠিন মুদ্ৰাটো সহজ কৰি তুলিব পাৰি।

৩০-ক চিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে আমাৰ মুদ্ৰাটোৱে বিপৰীত ফ্ৰেমটো স্পৰ্শ কৰি আছে আৰু প্ৰতিপক্ষৰ হাতত তেওঁৰ বাবে এটা সহজ মুদ্ৰা আছে। যিহেতু আমাৰ মুদ্ৰাটোৱে বিপৰীত ফ্ৰেমটো স্পৰ্শ কৰি আছে, গতিকে ইয়াক cut হ’ব নোৱাৰে আৰু প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাটো টানিব নোৱাৰি। একে সময়তে প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাটো আমাৰ মুদ্ৰাৰ সৈতে সৰলৰেখাত থাকে আৰু সেয়েহে এটা glanceও সম্ভৱ নহয়। এই অৱস্থাত, চিত্ৰ 3O-A ত দেখুওৱাৰ দৰে যদি প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাটো পকেট এলেকাৰ ওচৰৰ বিপৰীত ফ্ৰেমৰ ওপৰত আঘাত কৰা হয়, তেন্তে আমাৰ মুদ্ৰাৰ ওপৰত striker ড্ৰাইভ কৰিলে বিপৰীত ফ্ৰেমৰ সৈতে এটা বিশেষ কোণ বনোৱাৰ পিছত প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাটো আমাৰ বেচ ফ্ৰেমলৈ আহে আৰু আমাৰ মুদ্ৰাটো পকেটত সোমাই যায় বা সেই অৱস্থানৰ পৰা ওলাই আহে আৰু পৰৱৰ্তী টামৰ বাবে আমাৰ বাবে সহজ হৈ পৰে। এই ষ্ট্ৰোকটো দেখাত বহুত সহজ কিন্তু নহয়। এনে প্ৰতিৰক্ষা কৰিবলৈ বহুত অভ্যাসৰ প্ৰয়োজন হয় প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাটো কঠিন কৰি striker টোক বিপৰীত ফ্ৰেমৰ বিভিন্ন বিন্দুলৈ লৈ যাব পাৰি যাতে আমাৰ কঠিন মুদ্ৰাবোৰ সহজ হয়।

30-B চিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰা যিটো তেওঁৰ বেচ পকেটত আছে, সেইটোও আমাৰ বেচ ফ্ৰেমৰ ওচৰলৈ আনি কঠিন কৰি তুলিব পাৰি এই দুটা পদ্ধতিত striker ৰ গতিৰ ওপৰত সঠিকতা আৰু ভাল নিয়ন্ত্ৰণৰ প্ৰয়োজন হয়। এইদৰে বিপৰীত ফ্ৰেমৰ ওচৰৰ যিকোনো মুদ্ৰা আমাৰ ভিত্তি ফ্ৰেমলৈ আনিব পাৰি। অভ্যাসৰ দ্বাৰা বুজিব পাৰি যে মুদ্ৰাটোৰ কোনটো বিন্দুত আঘাত কৰি আমাৰ বেচ ফ্ৰেমলৈ আনিব লাগে। বহু সময়ত এটা পজিচন আহে যিটো চিত্ৰ ৩১-A ত দেখুওৱা হৈছে প্ৰতিপক্ষৰ ক’লা মুদ্ৰাই আমাৰ বগা মুদ্ৰাটোৰ বাট বন্ধ কৰি আছে খেলুৱৈসকলে ইয়াক কঠিন rebound ৰে পকেটত ভৰোৱাৰ প্ৰচেষ্টা কৰে। তেওঁলোকে ভাবে যে কঠিন rebound দ্বাৰা প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰা আঁতৰাব পাৰি আৰু তেওঁলোকৰ কন পকেটত ভৰাই থব পাৰি। সহজ আৰু সৰ্বোত্তম পদ্ধতিটো হ’ল প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাটো এনেদৰে আঘাত কৰিব লাগে যে ই আমাৰ বেচ ফ্ৰেমলৈ আহিব আৰু একে সময়তে striker টো আমাৰ কঠিন মুদ্ৰাটোলৈ ড্ৰাইভ কৰি ইয়াক সহজ কৰি তুলিব লাগে। এই ষ্ট্ৰ’ক খেলি থাকোঁতে যত্ন ল’ব লাগে যে প্ৰতিপক্ষই glance ৰ বাবে এটা পজিচন নাপাব যাতে আমাৰ মুদ্ৰাটো আমাৰ বাবে কঠিন হৈ পৰে।

৩১-৮ নং চিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে আমাৰ মুদ্ৰাটো কাটি থাকোঁতে প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাটো আমাৰ বেচ ফ্ৰেমলৈ আনি আৰু এটা টাৰ্ণ পাব পাৰি। এই গেমটোক cut back game বুলি কোৱা হয়। ই এক অতি উপযোগী খেল কাৰণ এনে খেল খেলিলে প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাটো কঠিন কৰি তুলিব পাৰি, আমাৰ কঠিন মুদ্ৰাটো সহজ কৰি তুলিব পাৰি আৰু কঠিন গোট এটা খুলিব পাৰি।

ভুল প্ৰতিৰক্ষা আৰু ইয়াৰ ফল

জটিল মুহূৰ্তত কি খেলিব লাগে বহু খেলুৱৈয়ে বুজি নাপায়। নাগপাদা নেইবাৰহুড হাউচ অ’পেন কেৰম টুৰ্ণামেণ্টৰ ফাইনেলত কাদিৰখানৰ সৈতে খেলি আছিলো। কাদিৰখানৰ শেষ মুদ্ৰাটো মোৰ বাওঁ পকেটৰ ওচৰত আৰু মোৰ শেষ মুদ্ৰাটো বিপৰীত পকেটৰ ওচৰত আছিল। কাদিৰখানৰ পাল আহিল, The Queen was near may base frame. কাদিৰখানে এনেদৰে খেলিছিল যে কাষৰ ফ্ৰেমত আমাৰ দুটা মুদ্ৰাৰ মাজত Queen সোমাই আহিছিল। সেইখন আছিল তৃতীয় আৰু নিৰ্ণায়ক খেল। স্ক’ৰ আছিল ২৮ অল। সেয়েহে সেই ব’ৰ্ডৰ বিজয়ীয়ে মেচখনত জয়ী হ’ব। এই অৱস্থাত মই Queen অলপ আগুৱাই ঠেলি দিলোঁ। কাদিৰেও কাষৰ পৰা Queen ঠেলি দিলে। তিনিবাৰ বা তাতোকৈ অধিকবাৰ এনেকুৱা হৈছিল। মই সেই স্থানৰ পৰা Queen টোক এনেদৰে আঁতৰাই দিলোঁ যে কাদিৰৰ দুটা মনত আছিল যে ইয়াক ৰক্ষা কৰিব নে পকেটত ভৰাই দিব। Queen কাদিৰখানৰ বাবে cut ৰ বাবে স্থানত আহিছিল, সেয়েহে তেওঁ ইয়াক cut কৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল, আনহাতে, তেওঁ ইয়াক ৰক্ষা কৰিবলৈ প্ৰৱল আছিল কাৰণ যদি তেওঁ কাটি থকাৰ সময়ত Queen টো মিছ কৰিলেহেঁতেন, তেন্তে তেওঁ মেচখন হেৰুৱালেহেঁতেন। এই দ্বিধাদ্বন্দ্বত কাদিৰে cut কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু মিছ কৰিছিল, মই Queen অতি সহজেই পাইছিলোঁ আৰু সেয়েহে মই খেলখন আৰু মেচখন জয় কৰাৰ সুযোগ পাইছিলোঁ। ডিফেন্সত তেওঁ ভুল কৰিছিল। যদি সঠিক ডিফেন্স খেলিলেহেঁতেন তেন্তে সেই মেচখনত জয়ী হোৱাৰ সম্ভাৱনা মোৰ অতি বিৰল আছিল। মোৰ মুদ্ৰাটো বিপৰীত পকেটৰ ইমান ওচৰত আছিল যে যদি মই কেৱল striker ৰ দ্বাৰা চুই থাকিলোহেঁতেন তেন্তে পকেটত পৰিলহেঁতেন কিন্তু কাদিৰখানৰ মুদ্ৰাটো পকেটৰ ইমান ওচৰত নাছিল। সেয়েহে তেওঁ পকেটৰ পৰা নিজৰ মুদ্ৰাটো আঁতৰাই পেলাব লাগিছিল যিটো Queen ৰ বাবে ব্লক আছিল। তেতিয়া তেওঁ ডিফেন্সৰ বাবে দুটা চাইড পালেহেঁতেন ১) তেওঁৰ বেচ ফ্ৰেম ২) মোৰ মুদ্ৰাটো পকেটত থকা চাইড ফ্ৰেম। মোৰ বাবে ডিফেন্সৰ বাবে মাত্ৰ এটা পক্ষহে থাকিলহেঁতেন আৰু সেয়া আছিল মোৰ বেছ ফ্ৰেম। সেয়েহে তেওঁ সেই ব’ৰ্ডখন আৰু মেচখন জয় কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি আছিল যদিহে তেওঁ নিখুঁত ডিফেন্স খেলিলেহেঁতেন।

পৰোক্ষ প্ৰতিৰক্ষা

পৰোক্ষ প্ৰতিৰক্ষা বহুতো ষ্ট্ৰ’কৰ দ্বাৰা কৰিব পাৰি যিবোৰ ‘ষ্ট্ৰ’কৰ শ্বাৱাৰ’ অধ্যায়ত দেখুওৱা হৈছে। পৰোক্ষ প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে মূল ষ্ট্ৰ’কসমূহ হ’ল এটা glance আৰু এটা brush। বেছিভাগ সময়তে ব’ৰ্ড শেষ কৰাৰ সময়ত প্ৰত্যক্ষ প্ৰতিৰক্ষা কৰা হয় আনহাতে পৰোক্ষ প্ৰতিৰক্ষা যিকোনো পৰ্যায়তে কৰিব পাৰি।

অপৰাধ

‘শ্বাৱাৰ অৱ ষ্ট্ৰ’ক’ অধ্যায়টোৰ পৰাই বুজিব পাৰি যে এই ষ্ট্ৰ’কবোৰ কেনেকৈ অপৰাধৰ বাবে উপযোগী। অফেন্স খেলৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ কৌশল। কেৱল ডিফেন্সেই মেচখন জয় কৰাৰ উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিব নোৱাৰে। এজন খেলুৱৈৰ ডিফেন্স আৰু অফেন্স দুয়োটা থাকিব লাগিব। এজন খেলুৱৈয়ে খেলৰ আৰম্ভণিতে অপৰাধ খেলিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে। এজন খেলুৱৈয়ে আক্ৰমণাত্মক খেলৰ দ্বাৰা আত্মবিশ্বাস লাভ কৰে আৰু তেওঁ অনুভৱ কৰে যে ব’ৰ্ডৰ প্ৰতিটো মুদ্ৰা তেওঁৰ বাবে সহজ। অপৰাধৰ অভাৱে তেওঁৰ আত্মবিশ্বাসক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰে আৰু এজন খেলুৱৈয়ে অনুভৱ কৰে যে ব’ৰ্ডৰ প্ৰতিটো মুদ্ৰা তেওঁৰ বাবে কঠিন। অপৰাধত খেলিবলগীয়া মুদ্ৰা আৰু সহজ কৰি তুলিবলগীয়া মুদ্ৰাৰ সন্দৰ্ভত কৌশলগত পৰিকল্পনা থকাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। বহু খেলুৱৈয়ে এই কথা নাভাবে আৰু অপৰিকল্পিত আক্ৰমণাত্মক খেল খেলে য’ত তেওঁলোকে বিফল হয়; যেনে- যেতিয়া প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাই আমাৰ মুদ্ৰাৰ বাট বন্ধ কৰি থাকে আমি আনটো মুদ্ৰা খেলি আঁতৰাই পেলাওঁ। কিন্তু এনে এটা মুদ্ৰা আঁতৰোৱাৰ সময়ত আমি নাভাবি, যিটো অৱস্থাত উপনীত হ’ব, আৰু সেয়েহে, কেতিয়াবা ই আমাৰ আনটো মুদ্ৰাৰ বাবে বাধা হৈ পৰে। গতিকে প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাটো আঁতৰোৱাৰ আগতে এজন খেলুৱৈয়ে ইয়াৰ গতিবিধি কল্পনা কৰিব লাগে আৰু চাব লাগে যে ই তেওঁৰ আনটো মুদ্ৰাৰ বাবে বাধা নহ’ব। যদি সেই মুদ্ৰাটোৱে আন মুদ্ৰাক ব্লক কৰাটো বাধ্যতামূলক তেন্তে এজন খেলুৱৈয়ে প্ৰথমে সেই আন মুদ্ৰাবোৰ খেলিব লাগে আৰু তাৰ পিছত তেওঁ এনে এটা মুদ্ৰা আঁতৰাই পেলাব লাগে। গতিকে খেলখনত আমাক নিখুঁত পৰিকল্পনাৰ প্ৰয়োজন।

প্ৰায়ে শেষ কৰাৰ সুযোগ আমাৰ বাটত আহে। এই অৱস্থাত এজন খেলুৱৈয়ে নিখুঁতভাৱে পৰিকল্পনা কৰিব লাগে আৰু তেওঁ মুদ্ৰাটো ক্ৰমাগতভাৱে খেলিব লাগে। ধৰি লওক আমাৰ পাঁচটা মুদ্ৰা বৰ্ডত আছে আৰু আমাৰ ফিনিচিং পজিচন আছে কিন্তু আমাৰ এটা মুদ্ৰাই প্ৰতিপক্ষৰ মুদ্ৰাৰ বাট বন্ধ কৰি আছে। যদি আমি প্ৰথমে সেই মুদ্ৰাটো খেলো আৰু বাকী চাৰিটা মুদ্ৰাৰ এটা মিছ কৰো, তেন্তে আমাৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীয়ে বৰ্ডখন শেষ কৰি দিয়ে আৰু অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে আমি আমাৰ ভাগ্যক দোষ দিওঁ। কিন্তু যদি প্ৰতিপক্ষৰ বাবে বাধাৰ সৃষ্টি কৰা মুদ্ৰাটো শেষত খেলা হ’লহেঁতেন, তেন্তে আগৰ মুদ্ৰাটো হেৰুৱাই পেলোৱাৰ পিছতো আমি আৰু এটা সুযোগ পালোঁহেঁতেন। গতিকে খেলুৱৈয়ে সদায় এনেদৰে পৰিকল্পনা কৰিব লাগে যে তেওঁৰ মুদ্ৰাটো মিছ কৰিলেও তেওঁ পুনৰ এটা পাক পাব। আমি আমাৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীক কিমান টাৰ্ণ দিম সেইটো সঠিকভাৱে গণনা কৰা উচিত। আমি সদায় প্ৰতিপক্ষৰ পৰা আৰু এটা টাৰ্ণ পাবলৈ চেষ্টা কৰা উচিত; যেনে- যদি আমাৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীজনৰ এটা মুদ্ৰা কঠিন আনহাতে আমাৰ দুটা আৰু আমাৰ এটা পাক থাকে তেন্তে আমি কোনো এটা মুদ্ৰা পকেটত ভৰোৱাৰ চেষ্টা কৰা উচিত নহয় কিন্তু আমি এটা পকেটত ভৰাই আনটো আঁতৰাবলৈ চেষ্টা কৰা উচিত বা আমি আমাৰ দুয়োটা কঠিন মুদ্ৰা আঁতৰাবলৈ চেষ্টা কৰা উচিত। যেতিয়া প্ৰতিপক্ষই টাৰ্ণ পায় তেতিয়া তেওঁৰ বাবে এটা মুদ্ৰা কঠিন হয় যিটো তেওঁ পকেটত ভৰাই ল’বলৈ চেষ্টা কৰিব। যদি আমি এটা পাক পাওঁ তেন্তে মুদ্ৰা দুটা আমাৰ বাবে সহজ আৰু এইদৰে আমি ব’ৰ্ডখন জিকিব পাৰো। কেতিয়াবা বিপক্ষৰ অধিক মুদ্ৰা বৰ্ডত থাকে আৰু আমাৰ খেলৰ সুযোগ থাকে। এই স্থানত আমি সদায় ডিফেন্সৰ দ্বাৰা ব’ৰ্ড জয় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ পৰিৱৰ্তে আক্ৰমণাত্মক খেলেৰে ব’ৰ্ডখন শেষ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা উচিত। আমি সফল হ’লে আমাৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীয়ে পৰৱৰ্তী ব’ৰ্ডৰ বাবে সুযোগ নাপায়।

ৰমেশ চিট্টী আৰু মই মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্যিক চেম্পিয়নশ্বিপৰ ফাইনেল খেলি আছিলো সুহাস কাম্বলী আৰু বিজয় সংগমৰ বিৰুদ্ধে। দুয়োটা যুটিৰ সুনাম আছিল আৰু সেয়েহে দৰ্শকৰ ভিৰ আছিল। সেই ভিৰটো আছিল এক বিৰল অভিজ্ঞতা। দৰ্শকৰ লগত এনেকুৱা অভিজ্ঞতা আমাৰ কেতিয়াও হোৱা নাছিল। দৰ্শকৰ অত্যধিক হেঁচাত আমাৰ চকীবোৰ ষ্টেণ্ডৰ তললৈ ঠেলি দিয়া হ’ল। আমি অসহায় হৈ পৰিলোঁ। মেচ আৰম্ভ কৰাৰ কোনো সম্ভাৱনা নাছিল। আমি যেতিয়া তেওঁলোকক অনুৰোধ কৰিলোঁ তেতিয়া তেওঁলোক অলপ পিছুৱাই গ’ল। তেতিয়াও যেতিয়া আমি টুম এটা লাভ কৰিছিলো তেতিয়া আমি দৰ্শকক পিছলৈ ঘূৰি যাবলৈ অনুৰোধ কৰিবলগীয়া হৈছিল যাতে আমি প্ৰতিবাৰেই আমাৰ চকীখন স্থাপন কৰিব পাৰো। দৰ্শকৰ ইচ্ছাকৃত কাৰ্য্য নাছিল যদিও ইমানেই ভিৰ হৈছিল যে প্ৰতিজন মানুহে নিজকে থিয় কৰি ৰাখিবলৈ আনজনক ধৰি ৰাখিছিল। মানুহৰ পিৰামিডৰ কথা মনত পৰিল। প্ৰথম শাৰীৰ চকীবোৰ উচ্চতাত আৰোহণ ক্ৰমত সজাই থোৱা হৈছিল যাতে দৰ্শকে মেচখন চাব পাৰে। মেচ আৰম্ভ হ’ল। টছত জয়লাভ কৰে সুহাছ আৰু সংগমে। সংগমে প্ৰথম বৰ্ড আৰম্ভ কৰিলে। তেওঁ আঠটা বগা মুদ্ৰা আৰু Queen পকেটত ভৰাই থৈছিল। শেষৰ মুদ্ৰাটো সি সুহাছৰ বাবে সহজ কৰি তুলিলে আৰু সি কুইজিকেলকৈ ৰমেশৰ ফালে চালে। লগতে দৰ্শকে সংগমক তেওঁৰ খেলৰ বাবে হাত চাপৰি বজাইছিল। ৰমেশে যেতিয়া পাল পালে সি বৰ্ডখন শেষ কৰিলে। খেলখন ইমানেই আকৰ্ষণীয় হৈ পৰিল যে মেচত দৰ্শক আগ্ৰহী হৈ পৰিল। প্ৰতিটো ভাল ষ্ট্ৰ’কৰ বাবে হাত চাপৰি বজোৱা হৈছিল। আমি সকলোৱে বৰ্ডৰ পিছত বৰ্ড ফিনিচিং কৰি আছিলো কিন্তু কোনে জয়ী হ’ব সেইটো কোনেও ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিব পৰা নাছিল। ষ্ট্ৰ’কৰ ভাৰ্চুৱেল বৰষুণ আছিল আৰু একে সময়তে কৌশল আৰু কৌশলৰ টাছল পূৰ্ণগতিত চলি আছিল। কোনোৱেই হাৰ মানিবলৈ সাজু নাছিল। স্ক’ৰবোৰ দৌৰি গ’ল৷ দুয়োটা যুটিয়ে এখনকৈ খেলত জয়লাভ কৰে। দৰ্শকৰ হুলস্থুলৰ বাবে জিৰণি ল’বলৈ ওলাই যোৱাটো অসম্ভৱ হৈ পৰিছিল। জিৰণি নোলোৱাকৈয়ে আৰম্ভ হৈছিল মেচখন। তৃতীয়খন খেলতো কঠিন যুঁজ হৈছিল। দৰ্শকসকল অতিশয় উত্তেজিত হৈ পৰিছিল। প্ৰতিজন খেলুৱৈয়ে অপেক্ষা কৰি আছিল নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীয়ে ভুল কৰিবলৈ। শেষত দুয়োটা যুটিয়ে ২৮ পইণ্টকৈ লাভ কৰে। দৰ্শকে নিজৰ উশাহ বন্ধ কৰি ৰাখিলে। ব’ৰ্ড আৰম্ভ কৰাৰ পাল পৰিল সুহাছৰ। তেওঁ বৰ্ডখন আৰম্ভ কৰিলে। যিহেতু সেইখনেই আছিল শেষৰখন ব’ৰ্ড তেওঁ ডিফেন্সিভ কৌশল গ্ৰহণ কৰিছিল। সেই বৰ্ডখনত ময়ো দুটা বা তিনিটা ভাল ষ্ট্ৰ’ক উলিয়াই আনিলোঁ। শেষত দুয়োটা যুটিৰ বৰ্ডত এটাকৈ মুদ্ৰা বাকী আছিল। প্ৰত্যেকেই নিজৰ সংগীক fuIl সুযোগ দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। সঁচাকৈয়ে কঠিন খেল আছিল। আমি striker ৰ ওপৰত এটা দৃঢ় নিয়ন্ত্ৰণ ৰাখিব লাগিছিল আৰু সঠিক ষ্ট্ৰ’ক খেলিবৰো আশা কৰা হৈছিল। একে সময়তে আমি আমাৰ ধৈৰ্য্য ধৰি ৰাখিব লগা হ’ল। শেষত ৰমেশে দৰ্শনীয় ডিফেন্স খেলিছিল আৰু মুদ্ৰাটো সুহাছ আৰু সংগম দুয়োৰে বাবে কঠিন হৈ পৰিছিল। তাৰ পিছত চুহাছে নিজৰ শেষ প্ৰতিৰক্ষা কৰি আমাৰ মুদ্ৰাটো মোৰ বাবে কঠিন কৰি তুলিলে। মই নিশ্চিত আছিলো যে তেওঁলোকৰ মুদ্ৰাটোও তেওঁলোকৰ বাবে কঠিন আছিল। গতিকে তৃতীয় পকেটটোত মোৰ মুদ্ৰাটো পকেটত ভৰাই দিবলৈ চেষ্টা কৰিলোঁ। ইমানেই উৎকৃষ্ট হিট আছিল যে মোৰ মুদ্ৰাটো শুদ্ধকৈ পকেটত সোমাই গ’ল আৰু দৰ্শকসকল আনন্দত আপ্লুত হৈ পৰিল। সেই মেচখনৰ নিজস্ব গুৰুত্ব আছিল, কিয়নো ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ ডাবলছত আমাৰ হেট্ৰিক জয় আছিল। আমি কৰিব পাৰিলোঁ আৰু এতিয়ালৈকে, আন কোনো pair ইয়াক কৰিবলৈ সফল হোৱা নাই।